Een toezichthouder van de gemeente staat bij uw pand of bedrijf. Er worden vragen gesteld, foto's gemaakt en documenten opgevraagd. Weken later volgt een brief: de gemeente is van plan u een bestuurlijke boete op te leggen. Wat u tijdens zo'n controle zegt, kan in die boeteprocedure tegen u worden gebruikt. Daarom is het belangrijk om te weten welke rechten u heeft.
Een bestuurlijke boete is een straf
Een bestuurlijke boete is iets anders dan een last onder dwangsom of bestuursdwang. Die sancties zijn bedoeld om een overtreding te beëindigen. Een boete is een bestraffende sanctie: u krijgt een geldbedrag opgelegd omdat u een overtreding hebt begaan. Gemeenten kunnen bijvoorbeeld boetes opleggen bij illegale vakantieverhuur, als de wet daarvoor een grondslag biedt. Omdat het om een straf gaat, gelden extra waarborgen, vergelijkbaar met het strafrecht.
Het zwijgrecht en de cautie
Artikel 5:10a van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) bepaalt dat degene die wordt verhoord met het oog op het opleggen van een bestraffende sanctie, niet verplicht is om verklaringen over de overtreding af te leggen. Vóór het verhoor moet worden meegedeeld dat hij niet verplicht is tot antwoorden. Die mededeling heet de cautie.
Wanneer moet de cautie worden gegeven? Niet bij elke controle. Volgens de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State gaat het erom of een redelijk waarnemer naar objectieve maatstaven kan vaststellen dat u wordt verhoord met het oog op het opleggen van een boete (ABRvS 27 juni 2018, ECLI:NL:RVS:2018:2115). Is dat zo en is de cautie niet gegeven, dan kan uw verklaring in de regel niet als bewijs worden gebruikt.
Zwijgrecht is geen weigerrecht
Het zwijgrecht betekent niet dat u niet hoeft mee te werken aan toezicht. Iedereen is in beginsel verplicht mee te werken aan een toezichthouder, bijvoorbeeld door toegang te geven of gevraagde stukken te laten zien. Weigeren kan zelf tot een sanctie leiden. Het zwijgrecht ziet op verklaringen over de overtreding: u hoeft uzelf niet met uw eigen woorden te belasten.
- Blijf rustig en beleefd. Werk mee aan de controle, maar u hoeft geen vragen te beantwoorden over wat u wel of niet hebt gedaan.
- Vraag naar het doel. Vraag of het gesprek is bedoeld om een boete voor te bereiden. Het antwoord helpt u bepalen of u wilt verklaren.
- Noteer wat er gebeurt. Schrijf direct na de controle op wie er was, wat er is gevraagd en of de cautie is gegeven.
Uw zienswijze op het boetevoornemen
Voordat een boete wordt opgelegd, krijgt u in de regel de gelegenheid om uw zienswijze te geven, schriftelijk of mondeling. Bij hogere boetes moet de toezichthouder bovendien een boeterapport opmaken. De zienswijze is uw eerste kans om de feiten te betwisten, de verwijtbaarheid aan de orde te stellen en de hoogte van de boete te bespreken. Een zorgvuldige zienswijze kan voorkomen dat de boete wordt opgelegd, of leiden tot een lager bedrag.
Praktijktip. Vraag het dossier op voordat u uw zienswijze indient, inclusief het rapport en eventuele foto's. Zo ziet u op welke verklaringen en waarnemingen de gemeente zich baseert.
Na het boetebesluit
Tegen het boetebesluit kunt u binnen zes weken bezwaar maken. Mist u die termijn, lees dan ons artikel over een gemiste bezwaartermijn. Uw bezwaar hoeft in eerste instantie maar beperkt gemotiveerd te zijn; zie ons artikel over een kort bezwaar. Bezwaar schort het besluit niet op. Is betaling voor u een probleem, dan kan een voorlopige voorziening uitkomst bieden.
Conclusie
Bij een bestuurlijke boete heeft u het recht om te zwijgen over de overtreding, en de toezichthouder moet u daarop wijzen als het gesprek op een boete is gericht. Ga zorgvuldig om met verklaringen en gebruik de zienswijze om uw kant van het verhaal te vertellen. Krijgt u te maken met een (voorgenomen) boete? Bel of mail ons gerust.
