Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. Daarmee is ook de handhaving in het omgevingsrecht opnieuw geregeld. Naast de bekende herstelsancties, de last onder bestuursdwang en de last onder dwangsom, kan de overheid in een aantal gevallen een bestuurlijke boete opleggen. Wat is er veranderd, wanneer kunt u een boete verwachten en hoe hoog kan die worden?
Herstellen of straffen
Het verschil is wezenlijk. Een last onder dwangsom of bestuursdwang is bedoeld om een overtreding ongedaan te maken. Een bestuurlijke boete is een straf: die wordt opgelegd voor een overtreding die al heeft plaatsgevonden, ook als die inmiddels is hersteld. De overheid kan een boete combineren met een herstelsanctie, maar niet met een tweede bestraffende sanctie voor hetzelfde feit.
Wanneer kan een boete worden opgelegd?
De Omgevingswet kent geen algemene boetebevoegdheid voor iedere overtreding. De bevoegdheid bestaat voor specifieke onderwerpen, onder meer:
- Bouwwerken. Artikel 18.12 van de Omgevingswet maakt een boete mogelijk bij overtreding van regels over bouwen, slopen en het gebruik en in stand houden van bouwwerken. Dit is de opvolger van de boeteregeling in de Woningwet.
- Erfgoed. Artikel 18.13 regelt de boete voor overtreding van regels over cultureel erfgoed, zoals monumenten.
- Risicovolle bedrijven. Artikel 18.11 geeft een boetebevoegdheid voor milieuregels voor zogenoemde Seveso-bedrijven.
Voor bouwovertredingen is er een belangrijk verschil met vroeger. Onder de Woningwet was een boete in veel gevallen pas mogelijk bij herhaling binnen twee jaar. Die eis is niet teruggekomen in de Omgevingswet. Een eerste overtreding kan dus al tot een boete leiden.
Hoe hoog kan de boete zijn?
De wet koppelt de maximale boete aan de geldboetecategorieën uit het Wetboek van Strafrecht. Bij bouwovertredingen ligt het maximum in de regel bij de tweede categorie. Veroorzaakt de overtreding een bedreiging van de leefbaarheid of gevaar voor de gezondheid of veiligheid, dan geldt de hogere vierde categorie. Veel gemeenten werken daarnaast met eigen boetebeleid met vaste bedragen. Binnen het maximum moet de boete altijd passen bij de ernst van de overtreding, de mate van verwijtbaarheid en de omstandigheden van het geval (artikel 5:46 Awb). Ook uw financiële draagkracht kan daarbij een rol spelen.
De procedure en uw rechten
- Zwijgrecht. Wordt u verhoord met het oog op een boete, dan moet u de cautie krijgen: u bent niet verplicht om te antwoorden. Meer hierover in ons artikel over zwijgrecht, cautie en zienswijze.
- Boeterapport. Bij een boete van € 340 of meer moet een rapport worden opgemaakt waarin onder meer de overtreding en het overtreden voorschrift worden beschreven.
- Zienswijze. U krijgt gelegenheid om op het voornemen te reageren voordat de boete wordt opgelegd. Benut die kans.
- Bezwaar en beroep. Tegen het boetebesluit kunt u binnen zes weken bezwaar maken. Een kort, pro forma bezwaar is mogelijk om de termijn veilig te stellen; zie bezwaar hoeft maar beperkt te worden gemotiveerd.
Praktijktip. Was de handhavingsprocedure al vóór 1 januari 2024 begonnen, bijvoorbeeld doordat er een besluit was genomen of u om een zienswijze was gevraagd, dan blijft op grond van het overgangsrecht van de Invoeringswet Omgevingswet in veel gevallen het oude recht van toepassing. Laat dus goed nagaan welk regime in uw zaak geldt.
Conclusie
De bestuurlijke boete is onder de Omgevingswet een volwaardig handhavingsinstrument, zeker bij bouwovertredingen. Omdat het om een straf gaat, gelden er extra waarborgen. Een goed onderbouwde zienswijze of een tijdig bezwaar kan het verschil maken. Vragen over een bestuurlijke boete? Bel of mail ons gerust.
