Normaal gesproken krijgt u eerst een waarschuwing. De gemeente stuurt een last onder bestuursdwang, geeft u een termijn om de overtreding zelf te beëindigen en grijpt pas in als u dat niet doet. Maar soms staat er ineens een aannemer voor de deur, wordt een bouwwerk gestut of een pand afgesloten, zonder dat u vooraf een besluit hebt ontvangen. Dan is er sprake van spoedeisende bestuursdwang. Mag dat zomaar? En wat kunt u er achteraf nog tegen doen?
Wat zegt de wet?
De regeling staat in artikel 5:31 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Die bepaling kent twee varianten:
- Spoedeisend. In spoedeisende gevallen kan het bestuursorgaan besluiten dat bestuursdwang wordt toegepast zonder voorafgaande last. Er is dan wel een besluit, maar u krijgt niet de gebruikelijke termijn om de overtreding eerst zelf op te heffen.
- Zeer spoedeisend. Is de situatie zo urgent dat zelfs een besluit niet kan worden afgewacht, dan mag de gemeente direct ingrijpen. Het besluit moet dan zo spoedig mogelijk achteraf alsnog worden bekendgemaakt.
In beide gevallen gaat het om een uitzondering. De hoofdregel blijft dat de overtreder eerst de kans krijgt om zelf orde op zaken te stellen.
Wanneer is er echt spoed?
Denk aan acuut instortingsgevaar, een ernstig brandveiligheidsrisico of een milieu-incident waarbij schade voor de omgeving dreigt. De gemeente moet kunnen uitleggen waarom een gewone last, eventueel met een korte termijn, niet volstond. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State toetst dat kritisch. In een uitspraak van 8 september 2021 (ECLI:NL:RVS:2021:2030) oordeelde de Afdeling dat een college ten onrechte zeer spoedeisende bestuursdwang had toegepast. Het college had enkele dagen laten verstrijken, waardoor niet meer was aangetoond dat direct ingrijpen nodig was. Een last met een korte begunstigingstermijn, zelfs van een beperkt aantal uren, had volgens de Afdeling volstaan. Het gevolg: de kosten van de ingehuurde brandwachten konden niet op de betrokkene worden verhaald.
Wie betaalt de rekening?
Ook bij spoedeisende bestuursdwang wil de gemeente de kosten in de regel verhalen op de overtreder. Dat gebeurt met een afzonderlijk kostenbesluit. Was de spoedprocedure niet gerechtvaardigd, of waren de maatregelen zwaarder dan nodig, dan kan dat gevolgen hebben voor de vraag of en hoeveel u moet betalen. Laat een kostenbesluit daarom nooit ongezien passeren.
Wat kunt u doen?
- Vraag om het besluit. Is er ingegrepen zonder dat u een besluit hebt ontvangen, vraag dan schriftelijk om het besluit dat achteraf moet worden bekendgemaakt.
- Maak bezwaar. Tegen het besluit tot spoedeisende bestuursdwang en tegen het kostenbesluit staat bezwaar open. Let op de termijn van zes weken; lees ook ons artikel over een gemiste bezwaartermijn.
- Leg alles vast. Maak foto's, bewaar correspondentie en noteer wie wat heeft gedaan en wanneer. Dat is later belangrijk bewijs bij de vraag of er werkelijk spoed was.
- Overweeg een voorlopige voorziening. Loopt de bestuursdwang nog of dreigen verdergaande maatregelen, dan kan de voorzieningenrechter in spoedeisende gevallen ingrijpen. Meer daarover leest u in ons artikel over de voorlopige voorziening.
Praktijktip. Spoedeisende bestuursdwang is vaak al uitgevoerd voordat u bezwaar kunt maken. Toch heeft een procedure dan zin: het oordeel over de rechtmatigheid van het spoedbesluit werkt door in de vraag of u de kosten moet dragen. Zie ook onze algemene uitleg over bestuursdwang accepteren of aanvechten.
Conclusie
De gemeente mag zonder voorafgaande last optreden, maar alleen als de spoed dat werkelijk vereist. Is daar twijfel over, dan is het de moeite waard om het besluit en de kostenrekening kritisch te laten beoordelen. Vragen over spoedeisende bestuursdwang? Bel of mail ons gerust.
