U ontvangt een brief van de gemeente: binnen vier weken moet de schutting weg, de aanbouw worden afgebroken of het gebruik van een bedrijfspand worden gestaakt. Doet u dat niet, dan voert de gemeente het werk zelf uit, op uw kosten. De periode die u krijgt om de overtreding zelf te beëindigen, heet de begunstigingstermijn. Hoe lang die termijn moet zijn en wat u kunt doen als hij te kort is, leest u hieronder.
Wat is de begunstigingstermijn?
Een last onder bestuursdwang bestaat uit twee delen: een opdracht om de overtreding te herstellen, en de bevoegdheid van de overheid om dat zelf te doen als u niet op tijd handelt. Volgens artikel 5:24 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) omschrijft de last de te nemen herstelmaatregelen en vermeldt hij de termijn waarbinnen de last moet worden uitgevoerd. Binnen die termijn mag de gemeente nog niet ingrijpen. Bij een last onder dwangsom werkt het vergelijkbaar: daar verbeurt u binnen de termijn nog geen dwangsommen (artikel 5:32a Awb).
Sinds 1 januari 2024 gaat het bij bouwen en gebruik vaak om overtredingen van het omgevingsplan of om het ontbreken van een omgevingsvergunning onder de Omgevingswet. De regels over de begunstigingstermijn staan nog steeds in de Awb.
Hoe lang moet de termijn zijn?
De wet noemt geen vast aantal dagen of weken. Volgens vaste rechtspraak moet de termijn lang genoeg zijn om de last daadwerkelijk uit te voeren, maar niet langer dan nodig is om de overtreding te beëindigen. Wat redelijk is, hangt af van de situatie:
- Aard van de maatregel. Een reclamebord verwijderen kost minder tijd dan een aanbouw afbreken of een bedrijfsvoering aanpassen.
- Afhankelijkheid van derden. Moet u een aannemer, sloopbedrijf of andere deskundige inschakelen, dan hoort de termijn daar rekening mee te houden.
- Bewoning en bedrijfsvoering. Moet een woning of bedrijfsruimte worden ontruimd, dan vraagt dat meestal meer tijd dan het weghalen van een object.
- Voorgeschiedenis. Wist u al langere tijd van de overtreding, bijvoorbeeld door eerdere waarschuwingen, dan kan de gemeente dat meewegen.
Veel gemeenten gebruiken richtlijnen met standaardtermijnen, zoals de Leidraad handhavingsacties en begunstigingstermijnen. Zo'n richtlijn is een hulpmiddel; de gemeente moet steeds beoordelen of de termijn in uw concrete geval haalbaar is.
Geen termijn bij spoed
In spoedeisende gevallen hoeft de gemeente niet altijd eerst een last met een termijn op te leggen. Artikel 5:31 Awb maakt het mogelijk om dan bestuursdwang toe te passen zonder voorafgaande last. Is de situatie zo spoedeisend dat zelfs een besluit niet kan worden afgewacht, dan mag de gemeente direct optreden en het besluit zo snel mogelijk daarna bekendmaken. Denk aan acuut instortingsgevaar. Ook zo'n besluit kunt u laten toetsen.
Wat als de termijn te kort is?
Een te korte begunstigingstermijn maakt de last onrechtmatig. Daartegen kunt u opkomen:
- Bezwaar. U maakt binnen zes weken bezwaar tegen de last en legt uit waarom de termijn niet haalbaar is. Onderbouw dat met offertes, planningen of verklaringen van uw aannemer. Lees meer in ons artikel over bestuursdwang accepteren of aanvechten.
- Voorlopige voorziening. Bezwaar schort de last niet op. Dreigt de termijn te verlopen voordat op uw bezwaar is beslist, dan kunt u de voorzieningenrechter vragen de last te schorsen. Zie ook ons artikel over de voorlopige voorziening.
- Verzoek om verlenging. Neem tijdig contact op met de gemeente. Zij kan de termijn bij een nieuw besluit verlengen. Doe dat verzoek schriftelijk en ruim vóór het verstrijken van de termijn.
Praktijktip. Begin waar mogelijk alvast met het voorbereiden van de herstelmaatregelen terwijl uw bezwaar loopt. Blijkt de last rechtmatig, dan voorkomt u dat de gemeente alsnog ingrijpt en u de kosten van bestuursdwang moet betalen. Gaat het om een last onder dwangsom, lees dan ook wat een dwangsom inhoudt.
Conclusie
De begunstigingstermijn moet u een reële kans geven om de overtreding zelf te beëindigen. Is de termijn te krap, wacht dan niet af maar maak tijdig bezwaar en vraag zo nodig een voorlopige voorziening. Heeft u een last onder bestuursdwang ontvangen? Neem contact met ons op, dan beoordelen wij met u of de termijn redelijk is.
