Een last onder dwangsom werkt alleen als het bedrag voelbaar is. Maar wat als de gemeente of provincie een bedrag kiest dat in geen verhouding staat tot de overtreding? Een dwangsom van duizenden euro's per week voor een schutting die een halve meter te hoog is, of een maximum dat de waarde van uw bedrijf benadert. Kunt u daar iets tegen doen?
Wat zegt de wet?
Artikel 5:32b van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) bepaalt dat het bestuursorgaan de dwangsom vaststelt als een bedrag ineens, als een bedrag per tijdseenheid waarin de last niet is uitgevoerd, of per overtreding van de last. Daarnaast moet het een maximumbedrag vaststellen waarboven geen dwangsom meer wordt verbeurd. En de bedragen moeten in redelijke verhouding staan tot de zwaarte van het geschonden belang en tot de beoogde werking van de dwangsom.
Een prikkel, geen straf
Een dwangsom is een herstelsanctie. Het doel is niet om u te straffen, maar om u ertoe te bewegen de overtreding te beëindigen. Volgens de rechtspraak moet van de dwangsom daarom een zodanige prikkel uitgaan dat de last wordt uitgevoerd en de dwangsom niet wordt verbeurd. Bestuursorganen kijken voor de hoogte vaak naar het financiële voordeel dat iemand heeft bij het voortzetten van de overtreding, bijvoorbeeld huurinkomsten uit een illegaal verhuurde woning. Uw persoonlijke draagkracht speelt bij de hoogte in beginsel geen rol.
Hoe toetst de rechter?
Het bestuursorgaan heeft ruimte bij het kiezen van het bedrag en mag daarbij uitgaan van eigen beleid, zoals een handhavingsprotocol met vaste bedragen. Maar die keuze moet wel worden gemotiveerd. In een uitspraak van 2 maart 2022 (ECLI:NL:RVS:2022:638) oordeelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State dat een enkele verwijzing naar een beleidsprotocol onvoldoende was. Omdat een deugdelijke motivering van de gekozen bedragen ontbrak, was de dwangsom in strijd met de eis van een redelijke verhouding uit artikel 5:32b.
Vindt de rechter de hoogte onvoldoende onderbouwd of onredelijk, dan kan dat ertoe leiden dat het besluit op dat punt wordt vernietigd. Soms stelt de rechter dan zelf een lager bedrag vast; in andere gevallen moet het bestuursorgaan opnieuw beslissen.
Waar kunt u op letten?
- Verhouding tot het voordeel. Staat het bedrag in verhouding tot wat u met de overtreding verdient of bespaart? Een veel hoger bedrag vraagt om extra motivering.
- Per tijdseenheid of per overtreding. Een dwangsom per overtreding kan snel oplopen als niet duidelijk is wat telt als één overtreding.
- Het maximum. Kijk of het plafond past bij de ernst van de overtreding en de omvang van uw situatie.
- De motivering. Wordt alleen naar beleid verwezen, of legt het bestuursorgaan uit waarom dit bedrag in uw geval passend is?
Als uitvoeren (tijdelijk) onmogelijk is
Soms kunt u de last buiten uw schuld niet op tijd uitvoeren, bijvoorbeeld omdat een aannemer niet beschikbaar is of omdat u eerst een vergunning nodig hebt. Op grond van artikel 5:34 Awb kunt u het bestuursorgaan dan vragen de last op te heffen, de looptijd op te schorten of de dwangsom te verminderen, als sprake is van blijvende of tijdelijke, gehele of gedeeltelijke onmogelijkheid. Doe zo'n verzoek tijdig en onderbouw het goed.
Praktijktip. Maak bij bezwaar niet alleen bezwaar tegen de last zelf, maar ook uitdrukkelijk tegen de hoogte van de dwangsom en het maximum. Lees meer over de procedure in Dwangsom als middel voor handhaving en over het motiveren van een bezwaar.
Conclusie
Een dwangsom moet een prikkel zijn, maar het bedrag moet wel in redelijke verhouding staan tot de overtreding en goed zijn gemotiveerd. Dreigt de begunstigingstermijn te verlopen, dan kan een voorlopige voorziening uitkomst bieden. Twijfelt u over de hoogte van uw dwangsom? Bel of mail ons gerust.
