De gemeente laat weten dat zij voorlopig niet optreedt tegen uw bedrijfsactiviteit, de bewoning van uw recreatiewoning of een bouwwerk dat nog niet is vergund. Soms gebeurt dat mondeling, soms in een brief met voorwaarden: een gedoogbeschikking. Dat voelt als zekerheid. Maar hoeveel is zo'n toezegging juridisch waard, en wat betekent het als de buren juist willen dat de gemeente optreedt?
Wat is gedogen?
Gedogen is het bewust afzien van handhaving terwijl er wel een overtreding is. De overtreding blijft dus een overtreding; de gemeente besluit alleen (tijdelijk) niet op te treden. Uitgangspunt in het bestuursrecht is de beginselplicht tot handhaving: bij een overtreding moet de overheid in beginsel optreden. Gedogen past daarom alleen in uitzonderingssituaties, bijvoorbeeld als er concreet zicht op legalisatie is of als optreden onevenredig zou zijn. Lees meer over de beginselplicht en haar uitzonderingen.
Een gedoogbeslissing is geen besluit
Belangrijk is een uitspraak van de grote kamer van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 24 april 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:1356). De Afdeling oordeelde dat gedoogbeslissingen geen besluiten zijn in de zin van de Algemene wet bestuursrecht, omdat zij niet op rechtsgevolg zijn gericht. Dat geldt ook voor de weigering om te gedogen en voor de intrekking van een gedoogbeslissing.
De gevolgen zijn groot:
- Voor de gedoogde. U kunt een weigering of intrekking niet met bezwaar en beroep aanvechten. Wilt u zekerheid, dan is de weg in de regel het aanvragen van een omgevingsvergunning, of het aanvechten van een handhavingsbesluit zodra dat er komt.
- Voor derden. Omwonenden kunnen de gedoogbeslissing zelf niet aanvechten. Zij kunnen wel een handhavingsverzoek indienen. Het besluit op dat verzoek is wel vatbaar voor bezwaar en beroep.
- Geen recht op voortzetting. Gedogen geeft geen recht om de overtreding voort te zetten. De gemeente kan het gedogen beëindigen en alsnog handhaven.
Hoeveel zekerheid biedt een gedoogbeschikking dan?
Een gedoogbeschikking legt vast onder welke voorwaarden en voor hoe lang de gemeente niet optreedt. Dat heeft betekenis: het geeft duidelijkheid over wat de gemeente van u verwacht. Wordt de gemeente later gevraagd om te handhaven, dan kunnen de eerder gemaakte afspraken en de reden van het gedogen een rol spelen in haar afweging. Maar een garantie is het niet. Bij een handhavingsverzoek van een derde moet de gemeente opnieuw beoordelen of er een uitzondering op de beginselplicht bestaat. Is legalisatie niet (meer) mogelijk, dan is de kans groot dat de gemeente alsnog moet optreden.
Praktijktip. Gebruik een gedoogperiode om de situatie te legaliseren, bijvoorbeeld door een omgevingsvergunning aan te vragen of de gemeente te verzoeken het omgevingsplan te wijzigen. Houd u strikt aan de voorwaarden en bewaar alle correspondentie, want bij het overtreden van de voorwaarden ligt handhaving voor de hand.
Conclusie
Een gedoogbeschikking biedt duidelijkheid, maar geen rechtszekerheid: zij is geen besluit en kan dus niet met bezwaar en beroep worden afgedwongen of aangevochten. Echte zekerheid krijgt u pas met een vergunning of een andere vorm van legalisatie. Wordt er in uw situatie gedoogd, of wilt u juist dat de gemeente optreedt tegen een gedoogde overtreding? Bel of mail ons gerust.
