U hebt de gemeente gevraagd op te treden tegen een illegale aanbouw van de buren, maar de gemeente weigert: de aanbouw kan volgens haar alsnog worden vergund. Of andersom: u hebt zelf zonder omgevingsvergunning gebouwd en wilt voorkomen dat u moet slopen terwijl een vergunning binnen bereik ligt. In beide gevallen draait het om dezelfde vraag: is er concreet zicht op legalisatie?
Beginselplicht tot handhaving en de uitzondering
Als er een overtreding is, moet de gemeente in beginsel handhaven. Dat is de zogenoemde beginselplicht tot handhaving. Alleen onder bijzondere omstandigheden mag zij daarvan afzien. Een van die omstandigheden is dat er concreet zicht bestaat op legalisatie: de overtreding kan binnen afzienbare tijd worden opgeheven doordat een vergunning wordt verleend of de regels worden aangepast. Een andere uitzondering is dat handhaving onevenredig zou zijn. Lees meer in De beginselplicht tot handhaving.
Wanneer is het zicht 'concreet'?
Dat legalisatie in theorie mogelijk is, is niet genoeg. De rechtspraak stelt strenge eisen, die afhangen van de weg naar legalisatie:
- Vergunning binnen de regels. Past het bouwwerk of gebruik binnen de regels van het omgevingsplan en ontbreekt alleen de vergunning, dan kan het bestuursorgaan zelf beoordelen of die vergunning kan worden verleend.
- Afwijken van het omgevingsplan. Is een vergunning nodig voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit, dan moet in de regel in elk geval een ontvankelijke aanvraag zijn ingediend en moet het bestuursorgaan bereid zijn mee te werken.
- Wijziging van het omgevingsplan. Moet het omgevingsplan worden aangepast, dan is in de regel vereist dat in ieder geval een ontwerpwijziging ter inzage is gelegd. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelde zo in een uitspraak van 25 juli 2024 (ECLI:NL:RVS:2024:3040).
Bereidheid van de gemeente is beslissend
Waar het bestuursorgaan beleidsruimte heeft, is zijn bereidheid om mee te werken doorslaggevend. In een uitspraak van 21 februari 2024 (ECLI:NL:RVS:2024:643) oordeelde de Afdeling dat het enkele feit dat het college niet bereid is een vergunning te verlenen, in beginsel volstaat om aan te nemen dat er geen concreet zicht op legalisatie is. Dat is alleen anders als dat standpunt op voorhand rechtens onhoudbaar is. Ook onder de Omgevingswet sluiten rechters bij deze lijn aan.
Wat betekent dit voor u?
Bent u de overtreder? Wacht dan niet af. Dien zo snel mogelijk een volledige aanvraag in en ga in gesprek met de gemeente over haar bereidheid om mee te werken. Een vage toezegging of een lopend gesprek is meestal niet genoeg.
Hebt u om handhaving gevraagd? Beroept de gemeente zich op concreet zicht op legalisatie, ga dan na of er werkelijk een aanvraag of ontwerpbesluit ligt. Is dat niet zo, dan is de weigering om te handhaven kwetsbaar. Hoe u een verzoek goed opstelt, leest u in Handhavingsverzoek indienen.
Praktijktip. Beoordeel concreet zicht op legalisatie naar de situatie op het moment van het handhavingsbesluit. Een aanvraag die pas later wordt ingediend, helpt in de lopende procedure vaak niet meer.
Conclusie
Concreet zicht op legalisatie kan handhaving in de weg staan, maar de drempel is hoog. Er moet doorgaans minimaal een aanvraag of ontwerpbesluit liggen en de gemeente moet bereid zijn mee te werken. Speelt deze vraag in uw zaak, als overtreder of als verzoeker? Bel of mail ons gerust.
